Nawietrzność i zawietrzność jachtu czyli dlaczego łódka sama skręca?

Nawietrzność i zawietrzność jachtu czyli dlaczego łódka sama skręca?

Prawdę powiedziawszy, pojęcie nawietrzności i zawietrzności zrozumiałem w stu procentach dopiero na wodzie, dlatego opowiem Wam o tym z punktu widzenia praktycznego ale oczywiście bez rozważań teoretycznych się nie obejdzie :)

Na pewno nie raz już usłyszałeś takie pojęcie jak jacht nawietrzny lub burta zawietrzna. Oznacza to nic innego jak strona z której wieje wiatr. Wiatr wiejąc na jedną z burt czyni ją nawietrzną. Tym samym, żagle wychylają się na stronę zawietrzną. W takim razie, pojęcie jacht nawietrzny oznacza to, że jacht ma skłonność do samoczynnego skręcania w stronę wiatru. No dobrze, ale dlaczego tak się dzieje?

W artykule pt. Dlaczego łódka płynie i to w pożądanym przez nas kierunku dowiedzieliśmy się co nieco o sile aerodynamicznej, przyłożonej w środku ożaglowania (SO) oraz sile hydrodynamicznej, powstałej w środku bocznych oporów (SBO). Jeśli mamy dwie różne siły na różnych wysokościach, to odległość pomiędzy nimi tworzy ramię. A skoro mamy ramię i siłę to ich iloczyn tworzy moment obrotowy.

Rys. 1. Wzajemne położenie SO i SBO. [1]

Jeżeli z jakiegoś powodu zmieni się wzajemne położenie środka bocznych oporów i środka ożaglowania (np. poprzez zrzucenie foka) tak, że SBO będzie przed SO, to łódka będzie nawietrzna (strzałka zielona). Jeżeli jednak z jakiegoś powodu środek ożaglowania SO będzie przed środkiem bocznych oporów SBO, łódka stanie się zawietrzna (strzałka żółta). Powyższy rysunek oczywiście pokazuje tylko sytuacje teoretyczne, gdyż w praktyce nie będzie aż tak drastycznych różnic pomiędzy wzajemną odległością SO i SBO. W praktyce najczęściej będzie ?wędrować? środek ożaglowania a środek bocznych oporów będzie raczej mniej więcej w tym samym miejscu.

Rys. 2. Zjawisko nawietrzności i zawietrzności jachtu. [2]

Zjawisko zawietrzności można wręcz ideaaaaalnie zobaczyć na każdej łódce typu slup (jeden maszt, dwa żagle), płynąć na samym foku. Płynąc kursami ostrymi będzie Wam odrzucało dziób na burtę zawietrzną i uwierzcie mi, utrzymanie kursu takiej łódki jest bardzo trudne z uwagi na duży dryf.

Nawietrzność wywołuje:

- wyluzowanie lub zrzucenie foka
- przegłębienie dziobu
- podniesienie płetwy sterowej
- wybranie grota
- pochylenie lub przesunięcie masztu w kierunku rufy

Zawietrzność wywołuje:

- wyluzowanie lub zrzucenie grota
- przegłębienie rufy
- podniesienie miecza
- wybranie foka
- pochylenie lub przesunięcie masztu w kierunku dziobu

A czy wiesz, że to samo zjawisko wykorzystują windsurferzy?

Sprawdź następnym razem opisane wyżej zjawisko. Popływaj na samym foku. Popływaj na samym grocie i zobacz, czy łódka będzie sama skręcać.

A może masz jakieś inne doświadczenie z nawietrznością lub zawietrznością jachtu? Napisz komentarz.


[1] Z. Klimczak, Żeglarz Jachtowy teoria i praktyka, Psychoskok 2010
[2] A. Dyniewski, Teoria Żeglowania, Bydgoskie Towarzystwo Żeglarskie BTŻ.