Stateczność jachtu, czyli jak nie wywrócić łódki

Stateczność jachtu, czyli jak nie wywrócić łódki

Stateczność jest niezwykle ważną cechą każdego jachtu, gdyż decyduje o Waszym bezpieczeństwie w czasie żeglugi. Dlatego postaram się opowiedzieć o stateczności w jak najprostszy i najczytelniejszy sposób.

Statecznością nazywamy zdolność jachtu do powrotu z przechyłu do stanu pierwotnego, czyli gdy łódka będzie stała klasycznie pionowo. Na początku należy opowiedzieć sobie co nieco o środku masy i środku wyporu jachtu. Na rysunku poniżej zauważyć można, że środek masy SC i środek wyporu SW leżą na jednej prostej, gdzie w przypadku 99% jachtów SC jest umiejscowiony wyżej od SW.

Rys. 1. Stateczność początkowa jachtu. [1]

W przypadku, gdy pojawia się przechył, środek wyporu przemieszcza się względem środka masy, tworząc między nimi ramię Momentu Prostującego MP. To dzięki niemu łódź jest w stanie sama wrócić do pozycji domyślnej. Dopóki, w miarę przechyłu, rośnie odległość SC - SW i osiąga ona wartość maksymalną, to jesteśmy bezpieczni. Po ustaniu przyczyny przechyłu jacht wróci do swojej początkowej pozycji. Poniżej zobrazowano miejsce powstania ramienia momentu prostującego.

Rys. 2. Ramię momentu prostującego [2]

W powyższych rozważaniach napisałem, że jeśli odległość SC - SW rośnie i osiągnie wartość maksymalną, to jest dobrze. A co jeśli ta wartość zostanie przekroczona? Obrazuje to poniższy rysunek. 

Rys. 3. Moment prostujący przy różnych wartościach przechyłu. [1]

Jacht się po prostu wywróci, gdyż moment prostujący ma wartość ujemną.

Zapamiętaj bardzo ważne stwierdzenie. Każdy jacht może się wywrócić. Nie ma jachtów niewywracalnych. Nawet jeśli jacht ma bardzo dużo balastu (80% masy to balast --> środek masy jest niżej od środka wyporu) to taki jacht może wywrócić się w wyniku przechyłu wzdłużnego, czyli na dużej fali przez dziób.

Moment prostujący oraz kąt przechyłu można w bardzo przystępny sposób zobrazować na wykresie. Poniżej przedstawiono przykładowy wykres stateczności jachtu balastowego.

Rys. 4. Stateczność jachtu balastowego. [3]

Istnieje praktyczny sposób na zwiększenie wartości momentu prostującego. Tym sposobem jest balastowanie. Dlatego tak ważne jest to, gdzie siedzi załoga podczas żeglugi.

Rys. 5. Balastowanie. [1]

Wychylając się na burtę nawietrzną zwiększasz długość ramienia momentu prostującego (odległość SZ - SW), tym samym zwiększając wartość momentu prostującego i bezpieczeństwo. Pamiętaj o tym podczas swoich rejsów, aby przy dużych przechyłach balastować łódź, a jeśli to nic nie daje - luzuj żagle.

Bezpieczeństwo ponad wszystko?


[1] A. Dyniewski, Teoria Żeglowania, Bydgoskie Towarzystwo Żeglarskie BTŻ.
[2] Z. Klimczak, Żeglarz Jachtowy teoria i praktyka, Psychoskok 2010
[3] P. Wojciechowski, Teoria Żeglowania, listopad 2002